Alliade Onderzoeksatelier

Angst

Wat is angst?

Angst is een normale, natuurlijke reactie van je lichaam en geest op dreigend gevaar. Iedereen is weleens bang of angstig. Maar sommige mensen zijn bang terwijl er geen gevaar dreigt. Hun alarmbel voor gevaar is als het ware te scherp afgesteld. Ze vermijden situaties die ze angstig vinden. Als ze door die angst niet goed functioneren, spreek je van een angststoornis. Er zijn verschillende vormen van angst. Bijvoorbeeld faalangst, angst om de straat op te gaan en angst voor verlating. Angst voor bepaalde situaties, dingen of dieren noem je een fobie.

Angst en een verstandelijke beperking

Angst komt veel voor bij mensen met een verstandelijke beperking. Dit komt doordat ze de wereld om hen heen minder goed begrijpen. Angst komt nog meer voor als er naast de verstandelijke beperking ook een andere stoornis is, zoals autisme. Voor mensen met autisme zijn situaties vaak onvoorspelbaar en onveilig. Dit maakt hen angstig. Angstklachten kunnen ook ontstaan door gebeurtenissen waarvan de cliënt erg is geschrokken of doordat er te veel van hem wordt gevraagd. Angst is moeilijk te herkennen omdat het zich vaak uit in gedragsproblemen.

Angst en ontwikkelingsniveau
De angsten van mensen met een verstandelijke beperking passen bij hun ontwikkelingsleeftijd: ze zijn vergelijkbaar met angsten die kinderen op die leeftijd hebben. De manier waarop de cliënt zijn angst uit, past bij zijn emotionele ontwikkelingsniveau en minder bij zijn verstandelijke niveau. Bijvoorbeeld: een licht verstandelijk beperkte cliënt functioneert verstandelijk op het niveau van een 10-jarige en emotioneel op peuterleeftijd. Hij uit zijn angst dan op een manier die je bij peuters verwacht.

Welke vormen van angst zijn er?
Bij de verschillende niveaus in de emotionele ontwikkeling horen verschillende vormen van angst:

  • existentiële angsten (adaptatiefase): angst voor veranderingen of zintuiglijke prikkels, zoals harde en onbekende geluiden, aanrakingen of bepaalde beelden
  • angst voor vreemden (socialisatiefase)
  • scheidingsangst (individuatiefase): angst wanneer vertrouwde mensen weggaan
     
  • angst voor lichamelijk letsel (individuatiefase): angst en paniek bij beschadiging van het eigen lichaam
  • faalangst (identificatiefase): angst om te falen of mislukken
  • sociale angst (realiteitsbewustwording): angst bij sociale situaties, zoals een praatje maken

Wanneer spreek je van een angststoornis?
Ook angststoornissen komen voor bij mensen met een verstandelijke beperking. We spreken van een angststoornis als:

  • de angst niet past bij het ontwikkelingsniveau, of
  • als de cliënt door de angst niet goed kan functioneren.

Wat zijn kenmerken van angst?
Kenmerken van angst bij mensen met een verstandelijke beperking zijn bijvoorbeeld:

  • dwangmatig gedrag
  • slaapproblemen
  • eetproblemen
  • teruggetrokken gedrag
     
  • huilen
  • gillen
  • agressie
  • destructief gedrag (spullen kapotmaken)
     
  • zelfverwonding
  • niet of weinig bewegen
  • overschreeuwen van angst door machogedrag
  • drugs- of alcoholgebruik
© 2021 - Alliade