Alliade Onderzoeksatelier

Ernstige verstandelijke beperking

Wat is een ernstige verstandelijke beperking?

Om aan te geven wat een ernstige verstandelijke beperking (EVB) is, kijken gedragskundigen naar 3 factoren: het IQ, de ontwikkelingsleeftijd en het sociaal aanpassingsvermogen.

IQ
Het IQ zegt iets over wat iemand wel en niet begrijpt. Ook zegt het iets over hoe goed hij zijn kennis kan toepassen: bijvoorbeeld hoe goed hij situaties kan inschatten en problemen kan oplossen. Het gemiddelde Nederlandse IQ is ongeveer 100. Het IQ van mensen met een EVB ligt een stuk lager: tussen 20 en 36.

Ontwikkelingsleeftijd
De ontwikkelingsleeftijd van mensen met een EVB ligt tussen 2 en 4 jaar. Dit houdt in dat ze functioneren op het niveau van een kind van deze leeftijd. Dit komt doordat de ontwikkeling bij mensen met een EVB langzaam verloopt en op een laag niveau stopt.

 

Niveau IQ Ontwikkelingsleeftijd
Zwakbegaafd/moeilijk lerend 71-85 12+ jaar
Lichte verstandelijke beperking 51-71 6-12 jaar
Matige verstandelijke beperking 36-51 4-6 jaar
Ernstige verstandelijke beperking 20-36 2-4 jaar
Zeer ernstige verstandelijke beperking < 20 0-2 jaar

 

Sociaal aanpassingsvermogen
Mensen met een EVB hebben een beperkt sociaal aanpassingsvermogen. Dit betekent dat ze moeite hebben met alledaagse vaardigheden op verschillende gebieden: 

  • communicatie: bijvoorbeeld anderen begrijpen, eigen gevoelens en ideeën onder woorden brengen, lezen en schrijven
  • zelfzorg: zoals eten, zichzelf wassen en aankleden
  • socialisatie (functioneren in de maatschappij): onder andere vriendschappen opbouwen, geldzaken regelen en contact met instanties onderhouden
  • dagelijkse bezigheden bijvoorbeeld naar school gaan, werken, het huishouden doen en eigen vrije tijd invullen 

Kunnen en aankunnen

Veel cliënten kunnen meer of juist minder dan je op basis van hun IQ of ontwikkelingsleeftijd zou verwachten. Er is een verschil tussen wat ze kunnen en wat ze áánkunnen. Een 40-jarige cliënt met een ontwikkelingsleeftijd van 3 jaar heeft al veel ervaringen opgedaan. Hierdoor begrijpt en kan hij vaak meer dan een kind van 3. Wel kan hij mínder dan iemand van 40 door een lage sociaal-emotionele ontwikkeling, autisme, hechtingsproblemen, angst of andere psychische problemen. 

Onderschatten en overschatten
Het is belangrijk dat je goed weet wat de cliënt aankan. Zodat je hem niet onderschat, maar ook niet overschat. Zowel onderschatting als overschatting kan leiden tot frustratie en probleemgedrag.

Wanneer je de cliënt steeds onderschat, beperk je hem in zijn ontwikkeling. Overschatting veroorzaakt vaak stress. Ook krijgt de cliënt het gevoel dat hij faalt, doordat dingen niet lukken en hij niet aan de verwachtingen kan voldoen.

Wat kenmerkt het dagelijks leven van een cliënt met EVB?

Communicatie
De meeste cliënten met een EVB communiceren bijna niet met gesproken taal. Als ze wel woorden gebruiken, gaan deze over tastbare dingen zoals mama, papa, huis en bed. Vaak communiceren ze via lichaamstaal; ze maken iets duidelijk met bijvoorbeeld gebaren, hun ogen, ademhaling of spierspanning.

Zelfzorg
Cliënten met een EVB hebben de hele dag ondersteuning nodig bij alle activiteiten op het gebied van zelfzorg, zoals wassen, aankleden en eten. Ze zijn hierbij volledig afhankelijk van anderen. 

Socialisatie
Cliënten met een EVB kunnen zich niet aanpassen aan hun omgeving en hebben een vertrouwde persoon nodig om zich veilig te voelen. Ze hebben ondersteuning nodig bij het leggen van contacten met anderen.

Dagelijkse bezigheden
De dagbesteding van cliënten met een EVB is gericht op bewegen, zintuiglijk spel, creativiteit, beleving en ontspanning.

Welke gezondheidsproblemen komen vaak voor?

Mensen met een EVB hebben vaak ernstige gezondheidsproblemen. Deze komen het meeste voor:

  • epilepsie
  • obstipatie
  • reflux
  • kauw- en slikproblemen
  • luchtweginfecties

Cliënten met een ernstige verstandelijke beperking hebben eerder dan gemiddeld ouderdomsverschijnselen. Vanaf 40 jaar lopen ze meer risico als het om hun geestelijke en lichamelijke gezondheid gaat.

Welke andere problemen komen vaak voor bij mensen met een EVB?

  • autisme spectrum stoornis
  • motorische stoornissen (bijvoorbeeld spasticiteit)
  • slaapstoornissen
     
  • probleemgedrag (bijvoorbeeld woede-uitbarstingen, wisselende stemmingen en zich terugtrekken)
  • rusteloosheid
  • automutilatie (zelfverwonding)
  • problemen met de zintuigen
© 2021 - Alliade