Alliade Onderzoeksatelier

Probleemgedrag

Wat is probleemgedrag?

Probleemgedrag is gedrag dat schadelijk, onveilig, storend of belemmerend is voor de cliënt of de mensen om hem heen. Het is altijd een signaal dat wijst op een ander, onderliggend probleem. Bij ouderen gaat probleemgedrag meestal samen met een vorm van dementie. Maar ook angst, pijn, ziekte, frustratie of verveling kunnen leiden tot probleemgedrag. De cliënt laat door het gedrag bewust of onbewust merken dat het niet goed met hem gaat.

Probleemgedrag wordt ook moeilijk verstaanbaar gedrag genoemd: waarom de cliënt zich zo gedraagt, is voor zorgmedewerkers, familieleden en anderen vaak lastig te begrijpen. Ook weten ze vaak niet hoe ze ermee om moeten gaan. Dit laatste noemen we handelingsverlegenheid.

Probleemgedrag is niet alleen lastig voor anderen, maar ook zeker voor de cliënt zelf. Het belemmert hem. Bijvoorbeeld in zijn ontwikkeling, bij activiteiten of in het contact met de mensen om hem heen. Hierdoor heeft het een negatieve invloed op zijn kwaliteit van leven.

Welke vormen van probleemgedrag zijn er?

Probleemgedrag is een breed begrip. Er vallen veel verschillende vormen van gedrag onder:

  • verbaal probleemgedrag: denk aan gillen, schreeuwen, vloeken of (uit)schelden
  • reactief probleemgedrag: bijvoorbeeld bewust niet luisteren, onvoorspelbaar reageren, zich verzetten, pesten, ruziemaken of steeds aandacht vragen
     
  • agressie: zoals anderen slaan, schoppen of bespugen
  • destructief gedrag: spullen kapotmaken of ermee gooien
  • maatschappelijk probleemgedrag: bijvoorbeeld spijbelen, weglopen, diefstal of verslaving
     
  • teruggetrokken gedrag: zoals niet uit bed komen, zich afzonderen, niet praten of nergens aan meedoen
  • ernstig stereotiep of dwangmatig gedrag: bijvoorbeeld steeds dezelfde beweging maken of aldoor de handen wassen
     
  • lichamelijk probleemgedrag: denk aan niet of juist te veel eten, eten uitspugen of spelen met ontlasting
  • zelfverwonding: zoals hoofdbonken, zichzelf snijden, bijten of in de ogen prikken
  • seksueel probleemgedrag: bijvoorbeeld anderen betasten, zich laten misbruiken of anderen tot seksueel contact dwingen

Wat is de oorzaak van probleemgedrag?

Probleemgedrag heeft vaak niet 1 oorzaak. Bijna altijd spelen meer factoren een rol. Het kan bijvoorbeeld een reactie zijn op:

Lichamelijk

  • medische aandoeningen, bijvoorbeeld dementie (bij 80% van de cliënten met dementie komt probleemgedrag voor), epilepsie, een delier of een CVA
  • gebruik van (verschillende) medicijnen
  • ongemakken zoals pijn, benauwdheid of verstopping
  • beperkingen bij het zien, horen of bewegen
  • seksuele problemen
     
  • gebruik van alcohol of drugs
  • te veel of te weinig eten
  • overgevoeligheid voor bepaald eten of drinken
  • kauw- of slikproblemen
  • slaapproblemen
  • problemen in de prikkelverwerking

Psychisch

  • bijvoorbeeld een depressie, persoonlijkheidsstoornis, ADHD, autisme of een psychose

Persoonlijk

  • nare gebeurtenissen in het verleden
  • familieproblemen
  • geldproblemen
  • verslaving

Omgeving

  • geen passende ondersteuning
  • te weinig of te veel eigen regie
  • onduidelijke regels en afspraken
  • verhuizing
  • onveilige, niet-vertrouwde omgeving
     
  • storende geluiden, bijvoorbeeld van tv, radio, andere cliënten of slaande deuren
  • geen eigen plek, niet genoeg privacy
  • niet genoeg daglicht, geen goede verlichting
  • weinig ruimte, gesloten deuren
  • strenge regels en veel controle
  • negatieve invloed van internet en sociale media

In relatie met anderen

  • problemen in contact met andere cliënten
  • overprikkeling door een te grote groep of drukke medecliënten
  • eenzaamheid door een klein netwerk en weinig sociale contacten
  • een onprettige benadering door een zorgmedewerker (de medewerker maakt bijvoorbeeld te weinig contact, begrijpt de cliënt niet of reageert verkeerd)
  • wisselende begeleiders, steeds moeten wennen aan nieuwe mensen

Dagprogramma

  • niet-passende opleiding, dagbesteding of werk
  • te weinig of te veel eigen regie
  • onduidelijke dagstructuur
  • geen goede balans tussen activiteit en rust
  • te weinig of niet de juiste ondersteuning

  • OA_meisje met down.jpg

    Probleemgedrag en een verstandelijke beperking

    Lees meer

    Probleemgedrag en een verstandelijke beperking

    Probleemgedrag komt bij mensen met een verstandige beperking veel voor. Dat is in 3 stappen te verklaren:

    1. Door hun verstandelijke beperking verkeren cliënten vaak in lastige situaties. Dingen lukken bijvoorbeeld niet, of mensen om hen heen begrijpen hen niet. Ook hebben ze meer lichamelijke ongemakken en zijn ze eerder angstig, gespannen, overprikkeld, teleurgesteld of boos.
    2. Cliënten kunnen door hun sociaal-emotionele beperkingen meestal niet goed omgaan met deze negatieve omstandigheden en gevoelens.
    3. Veel cliënten kunnen niet goed aangeven wat hen dwarszit. Probleemgedrag is vaak de enige manier om het te uiten.
  • OA_kennisbank

    Probleemgedrag en ouderen

    Lees meer

    Probleemgedrag en ouderen

    Probleemgedrag is een breed begrip. Er vallen veel verschillende vormen van gedrag onder. Denk aan pesten, manipuleren, spullen kapotmaken, niet eten of juist te veel eten. De Richtlijn Probleemgedrag bij dementie maakt deze indeling:

    • psychotisch gedrag: wanen of hallucinaties
    • depressief gedrag: zoals somberheid of zich afzonderen
    • angstig gedrag: bijvoorbeeld een zorgmedewerker aanklampen
    • geagiteerd gedrag: bijvoorbeeld roepen, steeds aandacht vragen, dwalen, seksueel ontremd of ongewenst, of agressie zoals schelden, slaan of spugen
    • nachtelijke onrust: denk aan roepen, anderen wakker maken of slecht slapen
    • apathisch (teruggetrokken) gedrag: zoals nergens aan meedoen of weinig interesse tonen
© 2021 - Alliade
scrollen