Alliade Onderzoeksatelier

Sociale vaardigheden

Wat zijn sociale vaardigheden?

Sociale vaardigheden zijn vaardigheden die je nodig hebt als je met andere mensen omgaat. Ze zijn belangrijk voor het opbouwen en onderhouden van sociale contacten. Je gebruikt ze bijvoorbeeld wanneer je vrienden wilt maken of wanneer je iemand om hulp vraagt.

Bij sociale vaardigheden horen onder andere:

  • goed luisteren
  • een gesprek beginnen
  • een gesprek gaande houden
  • aandacht hebben voor gevoelens van anderen
  • je inleven in de ander
     
  • problemen oplossen
  • opkomen voor je eigen mening
  • omgaan met emoties
  • omgaan met kritiek

Denkwerk en inlevingsvermogen

In sociale situaties komt veel informatie op je af die je moet snappen en waarop je moet reageren. Zoals non-verbale signalen (bijvoorbeeld een glimlach of frons) en de toon waarop iemand iets zegt. Bij sociaal contact is niet altijd duidelijk wat de bedoeling van je gesprekspartner is. Dit vraagt denkwerk en inlevingsvermogen. Maakt iemand een grapje als hij met een lachend gezicht zegt dat hij een hekel aan werken heeft, of niet? Het moeilijke van sociale situaties is ook dat er niet altijd één juiste reactie is. Iemand die verdrietig is, wil misschien worden getroost, maar het kan ook zijn dat hij met rust wil worden gelaten.

Verborgen regels

Verborgen regels zijn afspraken en gewoonten waarvan anderen aannemen dat je ze kent. Het zijn regels die de meeste mensen zichzelf aanleren door te letten op aanwijzingen zoals lichaamstaal. Bij sociaal contact zijn er veel verborgen regels.

Voorbeelden:

  • Een vriendschap sluiten kost veel tijd. Wanneer iemand een keer aardig tegen je doet, wil dat nog niet zeggen dat hij meteen je beste vriend is.
  • Je vraagt mensen in de wachtkamer van de dokter niet waarom ze daar zijn. Je vertelt hen ook niet waarom jij daar bent.
  • Het is niet beleefd om een ander te onderbreken als hij praat.

Sociale vaardigheden en een verstandelijke beperking

Sociaal gedrag is voor veel mensen met een verstandelijke beperking lastig. Dat heeft verschillende oorzaken:

  • Ze hebben moeite met het begrijpen van (gesproken) taal.
  • Ze kennen verborgen sociale regels onvoldoende.
  • Ze begrijpen grapjes of spreekwoorden vaak niet of vatten ze letterlijk op.
     
  • Ze hebben moeite met het herkennen en uiten van hun emoties en vinden het lastig om emoties bij anderen te herkennen en ermee om te gaan.
  • Ze kunnen zich moeilijk verplaatsen in de ander.
  • Ze kunnen zich niet goed aanpassen in sociale situaties.
     
  • Ze kunnen de oorzaak en gevolgen van hun eigen gedrag en dat van anderen slecht of helemaal niet overzien.
  • Ze hebben moeite met generaliseren: als ze iets op een bepaalde manier hebben geleerd, kunnen ze dit in een andere situatie niet op dezelfde manier herhalen.

Hoe ernstiger de verstandelijke beperking, hoe minder besef de cliënt heeft van sociaal gedrag en sociale regels. En hoe groter de kans op onaangepast gedrag, zoals kleding uittrekken in het openbaar, steeds hetzelfde zeggen of door anderen heen praten.

Wat zijn de gevolgen?

Mensen met een verstandelijke beperking begrijpen de ander vaak niet en weten niet goed hoe ze zich moeten gedragen in sociale situaties. Hierdoor worden ze door leeftijdsgenoten vaak minder geaccepteerd of zelfs afgewezen. Mensen met een verstandelijke beperking zijn vaker betrokken bij conflicten, worden vaker gepest en vallen vaker buiten de groep.

Deze negatieve ervaringen met sociale situaties zorgen voor een negatief zelfbeeld en weinig zelfvertrouwen. Dit kan tot gevolg hebben dat ze zich verder afzonderen, waardoor ze nog minder sociale ervaringen opdoen.

© 2021 - Alliade