Alliade Onderzoeksatelier

Bouwstenen voor basismodel

Status:    
Afgerond

Uit eerder onderzoek bleek dat er maar weinig onderzoek is gedaan naar de effectiviteit van methodieken in de zorg en ondersteuning voor mensen met een verstandelijke beperking. Dus was niet duidelijk of Talant de juiste methodieken gebruikte.

Dat zorgde voor een nieuwe vraag: welke werkbare elementen (bouwstenen) zitten in een basismodel of zouden erin moeten zitten? En dan gaat het om een basismodel in de zorg en ondersteuning voor mensen met een verstandelijke beperking. Deze vraag werd dan ook de belangrijkste vraag voor een vervolgonderzoek.

  • Schermafbeelding 2019-05-28 om 12.59.31.png
  • Woordwolk kernwoorden begeleiders.png

Factsheet

Waarom is dit onderzoek uitgevoerd?

Op 28 juni 2016 werd het onderzoek naar methodieken gepubliceerd. Daaruit bleek dat er maar weinig onderzoek is gedaan naar de effectiviteit van methodieken in de zorg en ondersteuning voor mensen met een verstandelijke beperking. Dus was nog niet duidelijk of Talant de juiste methodieken gebruikte. Dat zorgde voor een nieuwe vraag: welke werkbare elementen zitten in een methodiek of zouden erin moeten zitten? Deze vraag was een reden voor Talant om opdracht te geven voor een vervolgonderzoek.

Welke vragen heeft het onderzoek beantwoord?

Voor het onderzoek zijn deelvragen bedacht. Deze zijn tijdens het onderzoek aangepast op basis van de resultaten en gesprekken met de advies- en stuurgroep.

  1. Welke algemeen werkzame elementen kunnen vanuit de literatuur worden toegevoegd aan die van het vorige onderzoek?
  2. Welke elementen horen volgens professionals thuis in het basismodel van Talant?
  3. Welke overeenkomsten en verschillen zitten er tussen literatuurstudie en antwoorden van begeleiders?
  4. Geef aanbevelingen voor het verder uitwerken van die elementen naar een basismodel.

Wat is een basismodel?

Doel van het onderzoek was om duidelijke en onderbouwde elementen voor een basismodel te bepalen. Een basismodel is een model dat toepasbaar moet zijn door alle begeleiders en bij iedere cliënt (eventueel aangevuld met specifieke methodiek). Het gaat daarbij om de zorg en ondersteuning voor mensen met een verstandelijke beperking.

Welke onderzoeksmethodes zijn gebruikt?

  • er is een literatuuronderzoek gedaan
  • er is een focusgroep met 7 begeleiders ingezet
  • er is een vragenlijst met 2 open vragen naar 817 begeleiders gestuurd
  • tijdens het onderzoek is uitgebreid advies gevraagd aan een adviesgroep (met hoofden en gedragskundigen van Talant en externe deskundigen) en een stuurgroep

Waren er bijzonderheden tijdens de uitvoering?

Vooraf was het plan om eerst met een literatuuronderzoek en een focusgroep tot een lijst te komen. Een lijst met werkbare elementen. Deze zouden de onderzoekers voorleggen aan een grote groep begeleiders. Zo was het bedacht. Maar de lijst leverde een interessante discussie met de adviesgroep op. Er kwamen allemaal vragen naar boven zoals: wanneer is een element specifiek en wanneer algemeen? Wanneer is een element een element, wanneer noemen we iets een handeling? Wat valt onder een visie en wat is een methodiek?

Deze intensieve sessie zorgde ervoor dat de vraagstelling en de methode van dataverzameling zijn aangescherpt. Uiteraard in overleg met de opdrachtgever. De lijst bleek niet geschikt om rond te sturen naar belegeiders. In plaats daarvan zijn 2 open vragen voorgelegd aan zoveel mogelijk begeleiders:

  1. Wat zijn volgens jou kernwoorden voor goede zorg voor cliënten met een verstandelijke beperking?
  2. Wat doe je (als begeleider) in de dagelijkse praktijk met cliënten om dit te bereiken?

Deze aanpassingen leverde data op die belangrijk was voor de uiteindelijke aanbevelingen. Vooral voor het beantwoorden van deelvraag 2 bleek dit een goede keuze. Deelvraag 2 was: welke elementen behoren volgens professionals thuis in het basismodel van Talant. 

Welke kernwoorden noemden de begeleiders het vaakst?

Van de kernwoorden uit de focusgroep en de vragenlijst zijn woordwolken gemaakt. De meeste genoemde kernwoorden waren nabijheid, veiligheid, vertrouwen, duidelijkheid en respect.

Hoe passen begeleiders volgens het onderzoek de kernwoorden dagelijks toe?

Per woord gaven de begeleiders aan wat ze in de dagelijkse praktijk doen om het te bereiken. Dit zijn de belangrijkste woorden met bijbehorende adviezen:

Nabijheid en aandacht

  • Laat de cliënt merken dat je er bent. Soms betekent dit letterlijk dat je in het zicht blijft.
  • Zorg dat je er bent wanneer de cliënt jou nodig heeft.
  • Onderneem samen dingen, zoals koffiedrinken, fietsen of boodschappen doen.
  • Praat niet met anderen over het hoofd van de cliënt heen.
  • Verdeel je aandacht over alle cliënten in de groep. Geef iedereen evenveel aandacht.

Veiligheid

  • Cliënten moeten zich veilig voelen in hun eigen leefruimte. Zorg voor een veilige sfeer, maar maak ook de omgeving zelf veilig (denk aan valpreventie, medicatieveiligheid en voedselveiligheid).
  • Is de cliënt gespannen? Reageer dan zelf ontspannen en rustig.
  • Heeft de cliënt moeite met verkeerssituaties? Help hem dan met oversteken.

Vertrouwen

  • Bouw een vertrouwensrelatie met de cliënt op.
  • Bescherm de privacy van de cliënt.
  • Kom afspraken na.
  • Luister naar de hulpvragen van de cliënt.
  • Bied veiligheid, duidelijkheid en heb aandacht voor de cliënt.

Duidelijkheid en structuur

  • Zorg dat je als team op 1 lijn zit qua afspraken en begeleidingsstijl.
  • Wees duidelijk en stel grenzen.
  • Doe wat je zegt en zeg wat je doet.
  • Zorg voor een vast dagprogramma.
  • Bereid de cliënt goed voor op veranderingen.

Respect

  • Toon respect en wees niet betuttelend.
  • Gebeurt er iets vervelends? Keur dan het gedrag van de cliënt af, niet hemzelf.
  • Behandel de cliënt zoals je zelf ook behandeld wilt worden.
  • Laat de cliënt weten dat hij zichzelf mag zijn; hij is goed zoals hij is.

Eigen regie

  • Vergroot de eigen regie van de cliënt. Stimuleer de cliënt om zo veel mogelijk zelf keuzes te maken. Bijvoorbeeld welke kleding hij aan wil en wat hij wil eten.
  • Zorg dat de cliënt genoeg ruimte krijgt om zichzelf te zijn.
  • Denk niet voor de cliënt, maar denk met de cliënt mee.

Wat is er met de resultaten gebeurd?

De resultaten leveren bouwstenen voor een basismodel. Voor het ontwikkelen, schrijven en implementeren is een nieuwe fase nodig. Daarbij spelen meer vragen dan dat dit onderzoek beantwoordt. Naar aanleiding van dit onderzoek is opnieuw een vervolgonderzoek opgestart.

Wanneer is het onderzoek gepubliceerd?

De publicatiedatum van het onderzoek is 1 juni 2018.

Uitgevoerd door

Andrea Fokkens

Andrea is gezondheidswetenschapper en werkt als onderzoeker bij de afdeling Toegepast GezondheidsOnderzoek van het UMCG. Daarnaast werkt ze 1,5 dag per week voor Alliade.

In samenwerking met collega's voert ze zowel kwalitatieve als kwantitatieve onderzoeken uit. Andrea is de afgelopen jaren betrokken geweest bij verschillende onderzoeken van Alliade.

In de zorg spelen veel aspecten en continue veranderingen mee. Daarom is het belangrijk om te blijven ontwikkelen, evalueren en leren. Dat kan door goed in beeld te hebben of te krijgen wat effecten, ervaringen en verbeterpunten zijn. Daarvoor is onderzoek nodig. Onderzoek dat dicht bij de praktijk staat, waarbij de praktijk zoveel mogelijk betrokken wordt en waarbij de resultaten toepasbaar zijn. Niet alleen vanuit het oogpunt van de cliënt trouwens, maar ook zeker vanuit zorgverleners.

 

Meer weten over Andrea? Bekijk haar LinkedIn-profiel.

Bekijk alle onderzoeken van Andrea Fokkens

Daniëlle Jansen

dr. Daniëlle Jansen werkt bij de afdeling Sociale geneeskunde, Gezondheidswetenschappen , UMCG

Bekijk alle onderzoeken van Daniëlle Jansen

Reageer

© 2020 - Alliade