Alliade Onderzoeksatelier

Regie op eigen leven bij cliënten met een verstandelijke beperking

Status:    
Afgerond
Themas:
Doelgroepen:
Onderzoekers:
OA-kompas

Alliade vindt het belangrijk dat cliënten, ouders en verwanten meedenken en meepraten over de zorg en ondersteuning.

In de eerste plaats praten en beslissen cliënten mee over hun eigen leven, bijvoorbeeld in het ondersteuningsplan of in een woning- of locatieoverleg. Dit wordt zeggenschap genoemd. Ook praten cliënten, ouders en verwanten mee over besluiten die door Talant worden genomen. Dit wordt medezeggenschap genoemd. Wanneer cliënten kunnen meebeslissen over de dagelijkse gang van zaken in hun leefomgeving, krijgen zij meer grip op hun eigen leven, met andere woorden: eigen regie.

Factsheet

Wat was de aanleiding voor het onderzoek?

Bij eigen regie draait het om wat de cliënt zelf wil. Maar in hoeverre worden de meningen en voorkeuren van cliënten van verschillende niveaus nu echt meegenomen in keuzes bij het wonen en werken?

Wat waren de onderzoeksvragen?

In hoeverre wordt de mening en voorkeur van de cliënt mee genomen in keuzes bij wonen en werken bij cliënten van Talant bij de verschillende doelgroepen/niveaus op de onderstaande thema’s:

  • Eten en drinken/pauze en koffiemomenten.
  • Mensen om je heen.
  • (Gezamenlijke) vrije tijd/werk en activiteiten.
  • Dag- en weekindeling.
  • In en om het huis/de werk of dagbesteding omgeving.
  • Ondersteuningsplan.
  • Cliëntenoverleg.
  • Privacy (alleen bij wonen).

Subvragen waren:

  • Wat kunnen we leren uit de gevonden resultaten in het onderzoek?
  • Wat zijn mogelijke achtergronden/verklaringen voor de gevonden resultaten?
  • Wat zijn mogelijke verbeterpunten?

Hoe is het onderzoek uitgevoerd?

Om de onderzoeksvraag te beantwoorden namen cliëntcoaches van Talant ruim 200 vragenlijsten af bij begeleiders van zowel woon- als dagbestedingslocaties, en analyseerden ze de gegevens. Aanvullend is een focusgroep georganiseerd. In de focusgroep bespraken de deelnemers de resultaten en zochten ze naar verklaringen voor de uitkomsten.

Wat zijn de belangrijkste resultaten?

Uit het onderzoek blijkt het volgende:

  • Cliënten hebben veel eigen regie als het om privacy gaat. Denk daarbij aan een eigen ruimte waarin ze zich terug kunnen trekken. Maar denk ook aan de keuze om maaltijden alleen of in de groep te eten. Of de mogelijkheid om bezoek op de eigen kamer te ontvangen.
  • Cliënten hebben veel invloed op de invulling van hun vrije tijd, hun eten en drinken en hun dag- of weekindeling.
  • Cliënten hebben weinig tot geen invloed op de volgende onderwerpen: ondersteuningsplannen, (agenda’s van) cliëntoverleggen, plaatsing van cliënten en welke begeleider een cliënt begeleidt.
  • Hoe hoger het niveau van cliënten, hoe meer eigen regie ze hebben.
  • Op de dagbesteding hebben cliënten meer regie dan op de woning.

Op veel terreinen heeft de cliënt weinig regie
Vooral op het cliëntenoverleg en het ondersteuningsplan hebben cliënten weinig invloed. Dat is bijzonder, omdat je juist zou verwachten dat cliënten (binnen hun mogelijkheden) actief moeten bijdragen aan deze onderwerpen. Dit geldt zeker voor cliënten met een hoger niveau van functioneren. De verklaring van de focusgroep is dat de beperkte eigen regie komt door een combinatie van:

  • een gevoel van tijdgebrek
  • routinematig werken (we doen het altijd zo)
  • de houding van medewerkers om te willen zorgen voor de cliënt en dus taken van hem over te nemen
  • een gebrek aan kennis en vaardigheden van de begeleider

Beperkte regie is soms een organisatiekeuze
Bij sommige onderwerpen lijkt de beperkte regie meer een organisatiekeuze. Bij de plaatsing van cliënten of de invloed van cliënten op wie hen begeleidt, zijn er ook andere factoren van belang dan alleen de wens van de cliënt.

Welke aanbevelingen zijn er voor de praktijk?

De belangrijkste aanbeveling voor de praktijk is: ga in gesprek met de cliënt en met elkaar, zoek de verbinding.

Een aantal verbetertips en oplossingsrichtingen:

  • De begeleider moet een coach worden: van ‘zorgen voor’ naar ‘zorgen dat’. De begeleider gaat als regisseur het gesprek aan met het netwerk.
  • Cliënten zelf beslissingen laten nemen, ook al zijn dat niet altijd de beste beslissingen. Het recht om fouten te maken, foute keuzes te maken en daardoor ook leren omgaan met slechte ervaringen.
  • De cliënt gaan bevragen, dit moet je niet te groot willen doen. En het goede moment kiezen Voor de lagere niveaus heb je een andere werkwijze nodig, bijvoorbeeld dingen laten zien met picto’s of de keuze late tussen twee mogelijkheden.
  • We moeten in gesprek gaan met elkaar. Wat komen we tegen? Hebben we het over hetzelfde? Welke oplossingen bedenken we met elkaar? De juiste vragen stellen is een vaardigheid op zich (motiverende gespreksvoering).

Wat is het vervolg?

Binnen de organisatie wordt er op verschillende manieren gewerkt om cliënten en het systeem meer invloed te geven. De invoering van Jouw Plan (in plaats van het web-OP) is hiervan een voorbeeld. Daarnaast ontwikkelt Talant een basisbegeleidingsmodel dat zich richt op het versterken van de eigen regie van de cliënt en op de inzet van zijn sociale netwerk.

Uitgevoerd door

Jeanet Landsman

Als senior onderzoeker is Dr. Jeanet Landsman van TGO gedetacheerd bij de afdeling Onderzoek van Zorggroep Alliade.

Jeanet werkt bij de afdeling Toegepast Gezondheidsonderzoek (TGO) van het UMCG. Ze is als senior onderzoeker en projectleider bij veel onderzoeken betrokken. 

meer weten over Jeanet? Bekijk haar LinkedIn-profiel.

Bekijk alle onderzoeken van Jeanet Landsman

© 2020 - Alliade