Alliade Onderzoeksatelier

Maartenswouden en Borneroord: verstandelijk gehandicaptenzorg in de tweede helft van de 20e eeuw

Doelgroepen: Gehandicaptenzorg

Hoe zag de gehandicaptenzorg er in de afgelopen decennia uit? Hoe keken we naar mensen met een verstandelijke beperking? En welke zorg kregen ze?

Naar de historische ontwikkelingen in de Nederlandse gehandicaptenzorg is weinig onderzoek gedaan. En in het weinige onderzoek dat er is, komt Noord-Nederland nauwelijks aan bod. Daarom onderzocht Lizanne Trenning, studente geschiedenis aan Rijksuniversiteit Groningen, het verleden van de instellingen Maartenswouden en Borneroord, die in 2002 beide zijn opgegaan in Talant.

Afbeelding: luchtfoto van Maartenswouden, uit het privéarchief van dhr. J. Kleijer

Factsheet

Wat was de aanleiding voor het onderzoek?

Weinig onderzoek naar geschiedenis gehandicaptenzorg
Naar het naoorlogse verleden van de verstandelijk gehandicaptenzorg in Nederland is nog weinig onderzoek gedaan. En in de onderzoeken die wel hebben plaatsgevonden, speelt de gehandicaptenzorg in de noordelijke provincies geen of maar een kleine rol.

Maartenswouden en Borneroord
De ontwikkelingen binnen Maartenswouden (Drachten) en Borneroord (Beetsterzwaag) zijn vrij goed gedocumenteerd, waardoor deze twee organsiaties zich goed leenden voor nieuw onderzoek naar de naoorlogse geschiedenis van de gehandicaptensector. Daarnaast waren deze twee instellingen interessant door hun verschil in godsdienstige signatuur.

Wat zijn de onderzoeksvragen?

  1. Hoe ontwikkelde de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking zich bij de instellingen Maartenswouden en Borneroord in de tweede helft van de twintigste eeuw? 
  2. Wat verklaart de overeenkomsten en verschillen in die ontwikkeling?

Hoe werd het onderzoek uitgevoerd?

Door wie werd het onderzoek uitgevoerd?
Het onderzoek werd uitgevoerd door Lizanne Trenning, voor haar bachelorscripte voor de studie geschiedenis aan Rijksuniversiteit Groningen.

Welke onderzoeksmethoden werden gebruikt?
Lizanne schreef haar scriptie vooral op basis van literatuur- en archiefonderzoek. De informatie uit de literatuur toetste ze aan bronnen uit de archieven van Maartenswoude en Borneroord. Daarnaast interviewde ze (oud-)betrokkenen: artsen, gedragskundigen, begeleiders en ouders van cliënten.

Wat is de eindconclusie?

Landelijke en internationale ontwikkelingen
De belangrijkste ontwikkelingen bij Maartenswouden Borneroord vielen samen met de verschuivingen die ook landelijk en internationaal plaatsvonden.

Van medisch model naar ontwikkelingsmodel
Bij de oprichting van Maartenswouden in de jaren 60 speelde het ‘medisch model’ nog een grote rol. Een verstandelijke beperking werd hierin gezien als een ziekte, die ook zo behandeld moest worden. In de jaren 70 maakte het medisch model langzamerhand plaats voor het ‘ontwikkelingsmodel’. Hierbij kwam er meer aandacht voor ontwikkelingsmogelijkheden en gedrag.

Volwaardige burgers
In de jaren 90 vond opnieuw een belangrijke verschuiving plaats: mensen met een verstandelijke beperking werden vanaf het einde van de 20e eeuw steeds meer gezien als volwaardige burgers met rechten en plichten, die voorzichtig een eigen plek in de samenleving kregen.

Wat is de meerwaarde van dit onderzoek voor cliënten, verwanten en zorgmedewerkers?

De gehandicaptenzorg van nu komt voort uit gebeurtenissen en ontwikkelingen in het verleden. Door kennis van de geschiedenis begrijpen we de hedendaagse praktijk beter.

Welke aanbevelingen zijn er voor de praktijk?

Archiefmateriaal behouden
Een goed archiefbeleid bij zorginstellingen is belangrijk voor historisch onderzoek. In de gehandicaptensector moet meer aandacht komen voor het behoud van archiefmateriaal ten behoeve van historisch onderzoek.

Mensen met een verstandelijke beperking erbij betrekken
Met een nauwkeurig uitgewerkte onderzoeksopzet is het wellicht mogelijk om mensen met een (lichte) verstandelijke beperking te betrekken bij historisch onderzoek.

Wat is het vervolg?

Lizanne werkt op dit moment aan een publicatie in een geschiedwetenschappelijk tijdschrift.

Waar kan ik meer te weten komen over dit onderzoek?

Vakartikel en scriptie
Lizanne werkt op dit moment aan een artikel over dit onderzoek. Zodra het gepubliceerd is, plaatsen we het artikel op deze pagina, samen met Lizannes scriptie.

Alvast meer weten?
Wil je nu al meer weten? Stuur dan een mail naar k.w.trenning@student.rug.nl.

Hoe is het onderzoek gefinancierd?

Niet gefinancierd
Dit onderzoek is uitgevoerd ter afronding van een bacheloropleiding geschiedenis aan Rijksuniversiteit Groningen en was zodoende niet gefinancierd.

Archiefmateriaal
Zorggroep Alliade heeft het archief van Talant (waarin de instellingen Maartenswouden en Borneroord zijn opgegaan) beschikbaar gesteld.

© 2021 - Alliade
scrollen