Screeningsinstrument Dysfagie bij mensen met een Verstandelijke Beperking (SD-VB)

Slikproblemen komen bij mensen met een verstandelijke beperking veel voor. Van de 50-plussers heeft meer dan 50% slikproblemen. Toch werden maar weinig cliënten met slikproblemen doorverwezen naar de logopedisten van Talant. Zij vermoedden dat veel problemen rond verslikken in de dagelijkse praktijk over het hoofd worden gezien.

Marloes Schüller-Korevaar en Susanna van der Woude ontwikkelden een screeningsinstrument waarmee begeleiders snel en eenvoudig het risico op slikproblemen in kaart kunnen brengen. Als hierbij bijzonderheden aan het licht komen, volgt een observatie door een logopedist.  Met hun onderzoek toonden Marloes en Susanna aan dat dit een veelbelovend hulpmiddel is.


Samenvatting

  • Wat was de aanleiding voor het onderzoek?

    Slikproblemen: gevolgen voor gezondheid en kwaliteit van leven
    Slikproblemen kunnen verschillende gevolgen hebben voor de gezondheid en kwaliteit van leven van de cliënt. Variërend van minder plezier in eten, obstipatie, ondervoeding en uitdroging tot luchtwegblokkades en longontsteking, met een hoge kans op ernstige ziekte en zelfs overlijden.

    Veel slikproblemen niet gesignaleerd
    De vakgroep logopedie van Talant vermoedde dat veel slikproblemen niet werden gesignaleerd, maar periodiek screenen van alle cliënten door logopedisten is praktisch niet haalbaar. Daarom ontwikkelden Marloes en Susanna een snel en eenvoudig screeningsinstrument waarmee begeleiders de risico's van de cliënt in kaart brengen.

  • Wat is het onderzoeksdoel?

    Het ontwikkelen van een screeningsinstrument voor dysfagie bij mensen met een verstandelijke beperking dat kan worden gebruikt door begeleiders.

  • Waarom is er een screeningsinstrument gemaakt?

    Het screeningsinstrument van de vakgroep logopedie van Alliade is gebaseerd op de Signaleringslijst Verslikken van de Gemiva-SVG Groep. Onderzoek en praktijkervaring wezen uit dat het bestaande instrument niet toereikend is, omdat dit alleen let op slikproblemen en niet op voedingsproblemen. Bovendien vonden de logopedisten dat mensen met heftige obstipatie vanwege niet-kauwen ook een probleem hebben, terwijl deze mensen volgens het landelijk screeningsinstrument geen voedings- of slikprobleem hebben.

  • Hoe wordt het onderzoek uitgevoerd?

    Het project bestaat uit twee deelonderzoeken:

    SD-VB I: ontwikkeling en eerste validatie

    In dit onderzoek is een nieuw Screeningsinstrument Dysfagie bij mensen met een Verstandelijke Beperking (SD-VB) ontwikkeld, op basis van bestaande screeningsinstrumenten, de beperkte literatuur die over dit onderwerp beschikbaar is en klinische ervaringen van logopedisten en artsen uit de gehandicaptenzorg. Na een eerste aanscherping van de lijst werd het SD-VB afgenomen bij 1064 cliënten van Talant en vervolgens geoptimaliseerd. Hiervoor vergeleken de onderzoekers de uitkomsten van het SD-VB met de veelgebruikte Dysphagia Disorder Survey (DDS).
     

    SD-VB II: verdere toetsing en optimalisatie

    In deze studie wordt het SD-VB verder getoetst en geoptimaliseerd door de volgende 3 punten te onderzoeken:

    • Worden de juiste cliënten geselecteerd?
    • Betrouwbaarheid (test-hertest en interbeoordelaarsbetrouwbaarheid)
    • Andere risicofactoren voor dysfagie
  • Wat is de eindconclusie?
    • Het screeningsinstrument is een veelbelovend hulpmiddel om slikproblemen bij cliënten vroegtijdig in kaart te brengen. Begeleiders kunnen met dit instrument slikproblemen snel en gemakkelijk signaleren.
       
    • Een geoptimaliseerde en verder getoetste versie past in een periodiek werkproces. Hierbij is het screeningsinstrument de eerste stap, gevolgd door diagnostiek door een logopedist (afhankelijk van de score), eet- en drinkadviezen en evaluatie.
  • Welke aanbevelingen zijn er voor de praktijk?

    De belangrijkste aanbeveling van de logopedisten is om voor alle cliënten van Talant jaarlijks het screeningsinstrument in te vullen.

  • Wat is er gedaan met de uitkomsten van het onderzoek?

    Omdat het screeningsinstrument een goed hulpmiddel lijkt om voedings- en slikproblemen bij cliënten al vroeg op te merken, is besloten om dit instrument binnen heel Talant te gebruiken en een slikpoli te starten. Alle cliënten met een behandelindicatie worden eens in de 2 jaar onderzocht. De begeleider vult voor de cliënt digitaal het screeningsinstrument  in. Als daar bijzonderheden uitkomen, volgt een observatie door een logopedist. Na de observatie schrijft de logopedist een verslag met adviezen en stuurt dit naar de begeleiders, arts en behandelcoördinator. Als dat nodig is, coachen de logopedisten het team bij het toepassen van de adviezen.

  • Waar kan ik meer te weten komen over dit onderzoek?

    De 2 deelonderzoeken zijn apart beschreven. Je vindt ze onderaan deze pagina. Bij deze deelprojecten vind je ook de resultaten, conclusies en de vakartikelen over de onderzoeken.

    Over het onderzoek verscheen een interview in Klik, vakblad voor de verstandelijk gehandicaptenzorg. Je vindt het bij Documenten, onderaan deze pagina.

  • Wat is het vervolg?

    Marloes en Susanna zijn met een vervolgonderzoek gestart om het instrument te verbeteren en de werking nog beter wetenschappelijk te onderbouwen.

  • Hoe is het onderzoek gefinancierd?

    Dit onderzoek is financieel ondersteund door het Zorgondersteuningsfonds (projectnummer KPO-12) en de afdeling Praktijkgericht Wetenschappelijk Onderzoek (PWO) van Zorggroep Alliade.


Documenten