Opvoeden doe je samen

Zorgen over de opvoedsituatie vormen vaak een gevoelig, lastig en complex gespreksonderwerp, zowel voor ouders met lichte verstandelijke beperkingen (LVB) als hun hulpverleners. Een gesprek over de opvoeding kun je het beste op een prettige, duidelijke en niet-beoordelende manier voeren. Maar hoe doe je dat? Wat helpt? En wat helpt juist niet?

Praktisch hulpmiddel
Dit onderwerp houdt Carola van Hof, gedragskundige bij Reik, al jaren bezig. Daarom werkt ze nu aan een praktisch hulpmiddel: een handvat waarmee ouders met LVB en hulpverleners op een goede, helpende manier het gesprek over de opvoeding kunnen aangaan.


Samenvatting

  • Wat was de aanleiding voor het onderzoek?

    Te veel gericht op wat niet goed ging
    Een gesprek over een zorgelijke opvoedsituatie is vaak beladen. Hulpverleners willen benoemen wat ze zien, om zo de opvoedsituatie te verbeteren. Ouders zijn bang voor kritiek, hebben andere zorgen of begrijpen niet wat er beter moet. Het is al jaren geleden dat bij Reik voor gezinshulpverleners de ‘goed genoeg opvoederslijst’ (GGO) werd ontwikkeld. Zo’n lijst was er voorheen niet, terwijl de behoefte groot was. Natuurlijk bestonden er risico-inventarisatie-instrumenten, maar die waren vooral beoordelend, gericht op wat niet goed ging. Maar ook De GGO kan beter. Voor ouders met een LVB blijkt hij bijvoorbeeld te lang en te moeilijk.

    Wat kan helpen?
    Carola wil met haar onderzoek achterhalen wat ouders met een LVB onder goed opvoeden verstaan en wat hen hierbij kan helpen. Op basis daarvan wil ze een praktisch hulpmiddel ontwikkelen dat ouders met een LVB en hulpverleners kan ondersteunen in gesprekken over de opvoeding.

  • Wat zijn de onderzoeksvragen en onderzoeksdoelen?

    Onderzoeksvragen

    1. Hoe kan het gesprek tussen ouders met een LVB en hulpverleners over de opvoedsituatie worden ondersteund worden met een praktisch handvat, zodat dit gesprek op een prettige, duidelijke en niet-beoordelende manier wordt gevoerd?
    2. Waar hebben ouders behoefte aan en hoe moet dit praktische handvat eruitzien?

    Onderzoeksdoelen
    De beoogde uitkomsten van het onderzoek:

    • Een praktisch hulpmiddel dat op grotere schaal kan worden ingezet bij gesprekken over opvoedingsproblemen in gezinnen met ouders met een LVB.
    • Een handleiding voor dit praktisch hulpmiddel met richtlijnen voor implementatie.
    • Presentaties over dit hulpmiddel aan het werkveld, zowel binnen Reik als daarbuiten.
    • Een aanzet voor scholing in gebruik van het hulpmiddel.
    • Een onderzoeksrapport met de onderzoeksresultaten van het ontwikkelde hulpmiddel en de handleiding voor implementatie.
    • Een artikel in een vaktijdschrift via Landelijk Kenniscentrum LVB.
  • Hoe wordt het onderzoek uitgevoerd?

    Wie zijn bij het project betrokken?

    • Onderzoeksteam bestaande uit een gedragskundige-onderzoeker, senior onderzoeker en postmaster-onderzoekers
    • Kerngroep vanuit vier perspectieven: ouders, hulpverleners, onderzoekers en relevante instanties
    • Klankbordgroep vanuit deze vier perspectieven
    • 5 geïnterviewde ouders met een LVB
    • 9 geïnterviewde hulpverleners
    • Geënquêteerde hulpverleners

    Welke methodiek wordt gebruikt?
    Het onderzoekstraject verloopt volgens de AIM-methode (Adapted Intervention Mapping). Dit betekent dat er sprake is van een organisch proces: op basis van het verloop van de ene stap bepalen de onderzoekers en kerngroep steeds hoe invulling wordt gegeven aan de volgende stap. Belangrijk hierbij is dat de onderzoekers nauw samenwerken met de doelgroep van het onderzoek.

    Uit welke stappen bestaat het onderzoek?

    • Oriënterende gesprekken met wetenschappers op het gebied van opvoederschap.
    • Interviews met ouders met LVB en hulpverleners over belangrijke opvoedthema's, hulpbehoeftes in de opvoeding en bevorderende factoren in het gesprek over de opvoeding
    • Literatuuronderzoek:
      • naar opvoeding en opvoederschap van ouders met LVB
      • naar emotionele veiligheid en emotionele ontwikkeling
      • naar beschikbare gesprekshulpmiddelen voor ouders met LVB
    • Kerngroepbijeenkomsten waarin de onderzoekstappen worden besproken en de tussentijdse uitkomsten van het onderzoek worden gepresenteerd, beoordeeld en geconcretiseerd.
    • Toetsen van de onderzoeksbevindingen door de klankbordgroep.
  • Wat is de stand van zaken?
    • Het literatuuronderzoek over opvoeding en opvoederschap is afgerond.
    • De interviews met ouders met LVB en hulpverleners hebben plaatsgevonden en de uitkomsten zijn geanalyseerd.
    • De inbreng van de kerngroep is verwerkt.
    • Hiermee is antwoord gevonden op deze deelvragen (vanuit het perspectief ouders met LVB en hulpverleners):
      • Wat is belangrijk in de opvoeding?
      • Welke behoeften bij opvoeding zijn er?
      • Welke factoren zijn bevorderend in het gesprek over de opvoeding?

    Vakartikel
    Carola en haar medeonderzoekers werken op dit moment aan een vakartikel dat ze zullen indienen bij een wetenschappelijk tijdschrift.

  • Wat is het vervolg?

    Wat is al bekend?
    In het afgeronde deel van het onderzoek is duidelijk geworden welke opvoedthema’s belangrijk worden gevonden, welke hulpbehoeften er zijn en welke factoren bevorderend werken in het gesprek over de opvoeding.

    Waar zijn de onderzoekers nu mee bezig?
    Deze eerdere bevindingen worden meegenomen in de volgende fase, waarin de randvoorwaarden en contouren voor een gesprekshulpmiddel centraal staan. In deze fase richt het onderzoeksteam zich op:

    • Literatuuronderzoek naar methodieken, interventies en hulpmiddelen die voor ouders met LVB werkzaam zijn en passen bij een beter, constructiever verloop van de communicatie over de opvoeding.
    • Een enquête onder een brede groep hulpverleners:
      • Welke hulpmiddelen kennen en gebruiken zij in gesprekken met ouders met LVB, met name bij moeilijk grijpbare onderwerpen als emotionele veiligheid en emotionele ontwikkeling?
      • Voldoen deze hulpmiddelen? En zo nee: wat missen zij hierin?
  • Waar kan ik meer te weten komen over het onderzoek?

    Videopresentatie opzet en eerste uitkomsten
    In juli 2021 presenteerde Carola op het internationale IASSIDD-congres (International Association for the Scientific Study of Intellectual and Developmental Disabilities) de opzet en eerste uitkomsten van het onderzoek: Improving communication about 'goud enough' parenting between parents with mild ID and care professionals.

    Artikel Zorgondersteuningfonds
    Het Zorgondersteuningsfonds publiceerde op zijn website een artikel over het onderzoek: Ouders met een LVB ondersteunen bij het gesprek over de opvoeding.

    Contact met de onderzoeker
    Voor meer informatie over het onderzoek kun je per e-mail contact opnemen met onderzoeker-gedragskundige Carola van Hof: c.van.hof@reik.nl.

  • Hoe is het onderzoek gefinancierd?

    Dit onderzoek is financieel ondersteund door het Zorgondersteuningsfonds (projectnummer KPO-46) en de afdeling Praktijkgericht Wetenschappelijk Onderzoek (PWO) van Zorggroep Alliade.


Documenten

Deelonderzoeken